Zdzisław Józef Ferdynand Maćkowski
Biografia
Zdzisław Józef Ferdynand Maćkowski urodził się w Lesznie w rodzinie dziennikarza Jana Karola (1865–1915) i Ewy z Kraśnickich. W latach 1905–1913 uczęszczał do III gimnazjum w Krakowie, gdzie w 1913 r. uzyskał świadectwo dojrzałości. Studiował prawo na Uniwersytecie Franciszkańskim w latach 1913–1914. Podczas studiów działał w organizacjach niepodległościowych i skautingu; w 1913 r. zdał egzamin oficerski w Drużynach Polowych Sokoła.
W czasie I wojny światowej walczył w Legionach Polskich jako oficer 4 pułku piechoty i Komendy Legionów. Reskryptem Rady Regencyjnej z 25 października 1918 r. został przydzielony do Wojska Polskiego w randze kapitana. Podczas wojny z Ukraińcami i później z bolszewikami walczył w 8 pułku piechoty Legionów. Był zastępcą Franciszka Kruk-Grzybowskiego, dowódcy III baonu, a po jego bohaterskiej śmierci – 18 lutego 1919 r. objął dowództwo tego pododdziału. 11 czerwca 1920 r. zatwierdzony został w stopniu podpułkownika z dniem 1 kwietnia 1920 r. 17 lipca 1920 r. objął dowództwo 7 pułku piechoty Legionów. 3 maja 1922 r. zweryfikowany został w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 r. i 169. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty. 13 czerwca 1923 r. przeniesiony został do 86 pułku piechoty w Mołodecznie na stanowisko dowódcy pułku. 1 grudnia 1924 r. awansował na pułkownika ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 r. i 37. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Z dniem 4 marca 1927 r. przeniesiony został w stan nieczynny na okres sześciu miesięcy; kolejne przedłużenia okresu nieczynnego były dokonywane przez Ministra Spraw Wojskowych. 15 listopada 1928 r. przeniesiony został do rezerwy.
Pozostając w stanie nieczynnym, a następnie w rezerwie, pełnił funkcje starosty siedleckiego (od kwietnia 1927 r.), radomskiego (prowizoryczny od 16 kwietnia 1929 do 21 lipca 1933 oraz do 25 sierpnia 1933 roku – starosta powiatowy) i łowickiego (od września 1933). Obowiązki starosty radomskiego łączył z funkcją społeczną – prezesa Ligi Morskiej i Kolonialnej Okręgu Radomsko-Kieleckiego. W Łowiczu w ciągu jednego roku zbudował w powiecie 18 szkół i Dom Ludowy. W 1935 r. przeniesiony został na emeryturę. Od 1938 r. mieszkał w Zamościu wraz z żoną Pelagią z Sikorskich (1898–1988) oraz synami Zdzisławem (ur. 1923) i Janem (ur. 1926).
W latach 30. XX w. zbliżył się do środowisk inteligenckich z lewego skrzydła obozu sanacyjnego, domagając się powrotu do dawnych ideałów z czasów Legionów, współpracował także i sympatyzował z lewym skrzydłem ruchu ludowego, propagując ideologię agrarystyczną. W roku 1935 wydał książkę Droga do Polski Ludowej, która zyskała pewien rozgłos.
Pod koniec lat 30. XX w. należał do współorganizatorów tzw. Klubów Demokratycznych, które następnie przekształciły się w Stronnictwo Demokratyczne, zrzeszające prospołeczną inteligencję pracującą oraz ludzi wolnych zawodów, przeciwnych rozwojowi w Polsce tendencji totalistycznych.
Po wybuchu wojny brał udział w kampanii wrześniowej, a następnie działał w podziemiu, pełniąc funkcję zastępcy komendanta Obwodu Zamość Służby Zwycięstwu Polski – Związku Walki Zbrojnej. 17 marca 1941 r. został aresztowany wraz z całą rodziną, a następnie przewieziony do obozu Auschwitz, gdzie zmarł z wyczerpania i tortur 4 grudnia 1941 r. Tamże w 1942 r. zostali rozstrzelani jego synowie. Żona Pelagia od 23 września 1941 do 1945 r. była więźniarką obozu Ravensbrück (nr więzienny 7886).